Harici diskin ömrü: ısı, güvenli çıkarma ve yedek

Harici diskler genellikle ömrünü tamamladığı için değil, yanlış kullanıldığı için veri kaybettirir. En sık görülen üç neden ısı, kopyalama sürerken yapılan ani çıkarma ve çalışır hâldeki diskin darbe almasıdır; üçü de kullanıcı tarafında alınacak basit önlemlerle büyük ölçüde engellenebilir. Bu yazı, harici diski ve harddisk kutusunu uzun süre sorunsuz kullanmak için uygulanabilir bir düzen kuruyor.

Harici diski asıl yaşlandıran üç şey

Birincisi ısıdır. Disk hem kendi hareketli parçalarından hem kutu içindeki arabirim devresinden ısı üretir; bu ısı dışarı atılamazsa hem performans düşer hem bileşenlerin yorulması hızlanır. İkincisi yazma işlemi sürerken bağlantının kesilmesidir; bu, dosya sisteminin tutarlılığını bozan en yaygın nedendir. Üçüncüsü mekanik darbedir ve özellikle içinde döner tabla bulunan disklerde kritiktir.

Bu üç başlığı ayrı ayrı ele almak gerekir, çünkü çözümleri farklıdır: ısı yerleşimle, ani çıkarma alışkanlıkla, darbe ise taşıma biçimiyle çözülür.

Isı: diski nereye koyduğunuz önemli

Harddisk kutusu, içindeki diskin ısısını gövdesi üzerinden dışarı verir. Kutuyu yatağa, halıya, dizüstü bilgisayarın altına ya da kitap yığınının arasına koymak bu yolu kapatır. Masada boşlukta duran, üstü kapatılmamış ve yan yüzeyleri açık bir yerleşim en iyisidir.

• Kutuyu yumuşak yüzeye değil, sert ve düz bir zemine koyun.
• Üst üste iki disk kutusu dizmeyin; aralarına boşluk bırakın.
• Uzun süreli büyük kopyalamalarda kutuya elinizle dokunup sıcaklığı takip edin.
• Diski güneş gören pencere kenarına ya da radyatör yanına koymayın.
• Metal gövdeli kutularda gövdenin ılık olması normaldir; yeter ki ısı dışarı atılabilsin.

Kutunun hangi disk tipiyle ve hangi kalınlıkta çalıştığı, havalandırma yapısı ve besleme biçimi ürüne göre değişir; bu konuda ürün sayfasındaki teknik özelliklerde yazılı değer esastır.

Isıyla ilgili en sık yapılan hata, diski kullanılmadığı zamanlarda da çalışır bırakmaktır. Masa altındaki bir kutu günlerce boşa dönüyorsa hem gereksiz ısı üretir hem bileşen ömrünü tüketir. Yalnızca gerektiğinde bağlamak ya da beslemesi anahtarlı bir kutu kullanmak, basit ama etkili bir önlemdir.

Güvenli çıkarma gerçekten gerekli mi?

Evet, ve nedeni basittir: işletim sistemi yazma işlemlerini hız için önbellekte tutar. Ekranda kopyalama bitmiş görünse bile bazı veriler hâlâ diske yazılmayı bekliyor olabilir. Kabloyu o anda çekmek yarım yazılmış dosyalar ve bozulmuş dizin kayıtları bırakır. En kötü durumda tek bir dosya değil, o dizinin tamamı erişilemez hâle gelir.

Doğru alışkanlık şudur: kopyalama penceresini kapatın, diskin üzerinde açık dosya bırakmayın, işletim sisteminin güvenli çıkarma seçeneğini kullanın ve onay geldikten sonra kabloyu çekin. Güvenli çıkarma "cihaz kullanımda" diyorsa, açık bir program ya da arka planda tarama yapan bir servis diski tutuyordur.

Darbe ve taşıma

Döner tablalı bir disk çalışırken okuma kafası tablaya çok yakın durur; bu sırada gelen sert bir darbe kalıcı hasara yol açabilir. Bu yüzden disk çalışırken yerini değiştirmemek, masadan masaya taşımamak ve kabloyu ayağınıza takılacak biçimde gerdirmemek gerekir. Katı hâl diskler mekanik olarak daha dayanıklıdır, ama konnektör ve devre tarafı yine darbeye duyarlıdır.

Tek kopya yedek değildir

Harici disk, bilgisayardaki verinin yedeği olarak kullanıldığında anlamlıdır. Veri yalnızca harici diskte duruyorsa o bir yedek değil tek kopyadır ve disk arızalandığında kaybolur. Pratik düzen şudur: çalıştığınız kopya bir yerde, yedek kopya başka bir ortamda bulunsun ve yedeği ara ara açıp gerçekten okunabildiğini doğrulayın.

1. Önemli klasörleri belirleyin; her şeyi yedeklemeye çalışmak sürdürülemez.
2. Yedeği düzenli aralıklarla alın ve takvimi kendinize hatırlatın.
3. Yedek diski yalnızca yedekleme sırasında bağlayın, sürekli takılı tutmayın.
4. Yılda birkaç kez yedekten rastgele birkaç dosya açıp kontrol edin.
5. Diskin üzerine tarih ve içerik yazan bir etiket yapıştırın.

Yedek diski bilgisayarla aynı çantada ya da aynı odada tutmak, düzeni tek bir olayın silmesine açık bırakır. Yedeğin anlamı, ana kopyayı etkileyen bir olayın yedeği etkilememesidir; bu yüzden ikinci kopyanın fiziksel olarak başka bir yerde durması tercih edilir. Aynı mantıkla, yedeklemeyi bitirdikten sonra diski bağlı bırakmamak da düzenin parçasıdır.

Arıza yaklaşırken verilen işaretler

Diskler çoğu zaman tamamen susmadan önce belirti verir. Kopyalama hızının bir anda düşmesi, dosya açarken uzun donmalar, bilgisayarın diski bağlayıp bırakması, kutudan gelen düzenli tıklama ya da sürtünme sesi dikkate alınmalıdır. Böyle bir belirti görüldüğünde yapılacak ilk iş diski kurtarmaya çalışmak değil, erişilebilen verileri başka bir ortama kopyalamaktır.

Kısa kontrol listesi

• Kutuyu sert, açık ve havalanan bir yüzeye koy; üstünü kapatma.
• Yazma bitmeden kabloyu çekme, her zaman güvenli çıkarma kullan.
• Disk çalışırken yerini değiştirme, kabloyu gergin bırakma.
• Önemli veriyi tek kopyada tutma; yedeği ayrı ortamda sakla.
• Yedeğin okunabildiğini ara ara doğrula.
• Ses, donma ve bağlantı kopması gibi belirtilerde önce veriyi kopyala.

DataPower kapsamında harddisk kutusu, kızak, bağlantı kablosu ve adaptör ürünleri bulunur; desteklenen disk tipi ve besleme biçimi için ürün sayfasındaki teknik özellikler bölümüne bakmak doğru olur.