Harici diski hangi dosya sistemiyle biçimlendirmeli?

Harici disk yalnızca Windows bilgisayarlarda kullanılacaksa NTFS, hem Windows hem macOS hem de televizyon ve medya oynatıcı gibi cihazlar arasında dolaşacaksa exFAT doğru seçimdir. FAT32 yalnızca bağlanacak cihaz başka bir dosya sistemini okumuyorsa tercih edilir; tek dosya boyutu 4 GB sınırını aştığı anda kopyalama durur ve bu sınır bir ayarla kaldırılamaz.

Biçimlendirme, diskin içeriğini silen tek tuşluk bir işlem gibi görünür ama arkasında üç ayrı karar vardır: dosya sistemi, bölüm tablosu ve ayırma birimi boyutu. Üçü birlikte diskin hangi cihazlarda açılacağını, kopyalama sırasında nasıl davranacağını ve bir kaza anında verinin kurtarılabilirliğini belirler.

Üç dosya sistemi, üç kullanım yeri

Kararı kolaylaştırmak için diski nereye takacağınızı listeleyin, sonra tabloya bakın. Bir tek cihaz listede ise seçim kolaydır; liste karışıksa ortak zemin exFAT'tir.

Televizyon, araç teyibi, yazıcı ya da kayıt cihazı gibi bir cihaza takacaksanız o cihazın kullanım kılavuzunda hangi dosya sistemini okuduğu yazılıdır; tahmin yerine oradan doğrulayın. Bilgisayar tarafında bir sınır yoktur, sınırı koyan hep karşı cihazdır.

Tablodaki üç satırın dışında bir seçenek daha vardır: macOS'un kendi dosya sistemleri. Mac'te biçimlendirilmiş bir disk, Windows'ta ek bir yazılım olmadan açılmaz; aynı şekilde NTFS bir disk Mac'te genelde yalnızca okunur, üzerine yazılmaz. Disk iki dünya arasında dolaşacaksa bu yüzden exFAT dışında bir seçenek pratikte iş görmez. Yalnızca Mac'te kalacak bir yedek diski ise kendi dosya sisteminde bırakmak daha doğrudur.

Biçimlendirmeden önce: bölüm tablosu kararı

Dosya sisteminden önce gelen karar bölüm tablosudur. Yeni bir disk ya da kutuya yeni takılmış bir disk Windows'ta "Disk Yönetimi" ekranında başlatılmayı bekler; burada GPT ya da MBR sorulur.

• GPT: Bugünün varsayılanı. Büyük kapasitelerde ve çok bölümde sorun çıkarmaz.
• MBR: Yalnızca çok eski bir cihaz ya da işletim sistemi zorunlu kıldığında. 2 TB üstünü tek bölümde adresleyemez.
• Disk hiç görünmüyorsa sorun bölüm tablosunda değil kablo, besleme ya da kutu tarafında olabilir; sıralı eleme için harici disk görünmüyor rehberine bakın.

Diski bir harddisk kutusuna ya da kızağa taktıysanız kutunun desteklediği azami kapasite ve disk biçimi, ürün sayfasındaki teknik özelliklerde yazılı değere göre değerlendirilir. Kutu diski olduğundan küçük gösteriyorsa bu bir biçimlendirme sorunu değil, köprü yongasının sınırıdır.

exFAT'in bedeli: ani çıkarmaya karşı dayanıksızlık

exFAT uyumluluğu yüksek, defteri tutulan bir dosya sistemi değildir. Yazma işlemi sürerken kablo çekilir ya da besleme kesilirse dosya tablosu yarım kalabilir ve disk bir sonraki takışta "biçimlendirmek ister misiniz" uyarısıyla karşınıza çıkabilir. NTFS aynı kazada daha büyük olasılıkla kendini toparlar.

Kopyalama ilerleme çubuğu bitse bile yazma tamamen bitmiş olmayabilir. Diski çıkarmadan önce görev çubuğundan donanımı güvenle kaldırmayı kullanmak, exFAT'te NTFS'ten daha önemlidir.

Tek bölüm mü, iki bölüm mü?

Çoğu kullanıcı için tek bölüm doğrudur: boş alan paylaşılmaz, taşınırken karışıklık olmaz. İki bölüm şu üç durumda işe yarar:

1. Yedek dosyalarını günlük kullanım dosyalarından ayırmak ve yanlışlıkla silmeyi zorlaştırmak için.
2. Bir bölümü exFAT yapıp başka cihazlara takmak, diğerini NTFS bırakmak için.
3. Bir bölümü şifrelemek için. Şifreli bölümün yalnızca kurtarma anahtarıyla açıldığını unutmayın; anahtar kaybolursa veri de kaybolur ve bu, kutu değiştirerek çözülebilen bir durum değildir.

Bölüm sayısına karar verirken diskin görevini de yazın: aynı disk hem tek yedek kopyası hem günlük taşıma diski olarak kullanılıyorsa iki görev birbirini yer. Taşıma diski sık takılıp çıkarıldığı için en çok kaza yaşayan disktir; tek yedek kopyanızın orada durması, yedeklemenin anlamını ortadan kaldırır.

Ayırma birimi boyutu ve hızlı biçimlendirme

Biçimlendirme ekranındaki "ayırma birimi boyutu" diskin en küçük yazma parçasını belirler. Varsayılanı değiştirmek için somut bir nedeniniz yoksa dokunmayın; değiştirecekseniz mantığı şudur:

• Disk ağırlıkla büyük video ve yedek dosyaları taşıyacaksa büyük ayırma birimi tablo yükünü azaltır.
• Disk binlerce küçük dosya taşıyacaksa küçük ayırma birimi yer kaybını azaltır.
• Hızlı biçimlendirme yalnızca dosya tablosunu sıfırlar, saniyeler sürer. Tam biçimlendirme yüzeyi tarar, saatler sürebilir; şüpheli bir diskte sektör sorununu görmek için anlamlıdır.

Kopyalama hızından memnun değilseniz sorun neredeyse hiç ayırma biriminde olmaz; bağlantı tarafında olur. Hangi halkanın yavaşlattığını ölçmek için hız teşhisi yazısındaki sırayı izleyin.

Yanlış biçimlendirdim, veri gitti mi?

Hızlı biçimlendirme verinin kendisini değil adres defterini siler, yani dosyalar bir süre diskin üzerinde durur. Bu bir garanti değildir ama şansı korumanın tek yolu vardır: o diske hiçbir şey yazmayın. Yeni dosya kopyalamak, kurtarma programını o diske kurmak ya da tekrar biçimlendirmek kalan şansı tüketir. Diski çıkarın, kurtarma denemesini başka bir diske yazacak şekilde yapın; veri kritikse hiç denemeyip profesyonel kurtarmaya götürmek daha doğrudur.

Kısa kontrol listesi

1. Diski nereye takacağım? Yalnızca Windows ise NTFS, karışık ise exFAT.
2. Karşı cihazın kılavuzunda yazan dosya sistemini doğruladım mı?
3. Bölüm tablosu GPT mi? Zorunlu bir neden yoksa MBR seçmedim.
4. Ayırma birimini varsayılanda bıraktım; şüpheli diskte tam biçimlendirme yaptım.
5. exFAT kullanıyorsam diski her zaman güvenle kaldırarak çıkarıyorum.
6. Biçimlendirmeden önce diskteki veriyi başka bir yere kopyaladım.

Özet: dosya sistemi kararı diskin teknik özelliğiyle değil, diski takacağınız cihaz listesiyle verilir. DataPower harddisk kutusu, kızak ve bağlantı kablolarıyla bu tarafı kurar; dosya sistemi kararı sizde kalır.